၂၀ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၆ (Eastern ThanLwin)
ကိုရဲ
သတင်းဆောင်းပါး
မနက်အစောပိုင်း တာချီလိတ်မြို့က ဆီပန့်တစ်ဆိုင်ရှေ့မှာ ဆိုင်ကယ်တန်းရှည်တစ်တန်း တိတ်တိတ်လေး စောင့်နေပါတယ်။ တချို့က အလုပ်သွားဖို့၊ တချို့က ကုန်ပို့ဖို့၊ တချို့ကတော့ ဒီနေ့အတွက် ဆီရနိုင်မရနိုင်ကို စိတ်ပူနေရင်း စောင့်ဆိုင်းနေကြတာပါ။
အလုပ်သွားဖို့ ဆိုင်ကယ်စက်နှိုးလိုက်တဲ့အချိန်ကစပြီး တစ်နေ့တာအသုံးစရိတ် ဘယ်လောက်ကုန်မလဲဆိုတာ အလုပ်သမားတစ်ယောက်အတွက် တွက်ချက်နေရပါတယ်။
အလုပ်သွားဖို့ ဆီလိုတယ်။
ဆီဈေးက တက်နေတယ်။
ဆီဈေးတက်တော့ သယ်ယူပို့ဆောင်ရေးစရိတ်တက်တယ်။
အဲ့ဒီကနေ အစားအသောက်နဲ့ အိမ်သုံးပစ္စည်းဈေးတွေပါ လိုက်တက်လာတယ်။
နောက်ဆုံးမှာတော့ တစ်နေ့လုပ်ခထဲက ဘယ်လောက်ကျန်မလဲဆိုတာပဲ ပြန်တွက်ရတဲ့ဘဝ ဖြစ်လာပါတယ်။
တာချီလိတ်မြို့မှာ ဇူလိုင်လအတွင်း ထိုင်းနိုင်ငံဘက်က လောင်စာဆီတင်ပို့ရောင်းချမှုကို ကန့်သတ်လိုက်ပြီးနောက် စက်သုံးဆီရရှိမှု လျော့နည်းလာသလို ဈေးနှုန်းတွေလည်း ပြန်လည်မြင့်တက်လာပါတယ်။ ဆီဈေးတက်လာတာနဲ့အမျှ ကုန်သွယ်ရေးနဲ့ သယ်ယူပို့ဆောင်ရေးစရိတ်တွေ မြင့်တက်လာပြီး နောက်ဆုံးမှာ ဒေသခံတွေရဲ့ နေ့စဉ်စားဝတ်နေရေးအပေါ် ဖိအားပိုများလာခဲ့ပါတယ်။
ဒီမြို့အတွက် လောင်စာဆီဆိုတာ သွားလာရေးအတွက် အသုံးပြုတဲ့ ပစ္စည်းတစ်ခုတည်း မဟုတ်ပါဘူး။ ကုန်စည်တွေကို မြို့ထဲရောက်အောင်ပို့ဖို့၊ အလုပ်သမားတွေ အလုပ်ခွင်ကိုသွားဖို့၊ တက္ကဆီသမားတွေ တစ်နေ့ဝင်ငွေရဖို့၊ ဆိုင်တွေမှာ ပစ္စည်းတွေ ပြန်ဖြည့်ဖို့ အားလုံးနဲ့ ဆက်စပ်နေတဲ့ အခြေခံလိုအပ်ချက်တစ်ခု ဖြစ်နေပါတယ်။
ဒါကြောင့် ဆီဈေးတက်လာတဲ့အခါ ထိခိုက်တာက ဆီဖိုးတစ်ခုတည်း မဟုတ်ပါဘူး။
ဒီအခြေအနေကို အနီးဆုံးခံစားနေရသူတွေထဲမှာ တက္ကဆီသမားတွေလည်း ပါပါတယ်။
တာချီလိတ်မှာ နေ့စဉ်တက္ကဆီမောင်းပြီး အသက်မွေးဝမ်းကျောင်းပြုနေတဲ့ အမျိုးသားတစ်ဦးက လက်ရှိအခြေအနေကို အခုလို ပြောပါတယ်။
“ဓာတ်ဆီနဲ့ ကုန်ဈေးနှုန်းတွေ ဈေးတက်လာတော့ ဝင်ငွေနဲ့ ထွက်ငွေက မမျှတတော့ဘူး။ ရတာက နည်းနည်း၊ အစားအသောက်က ပုံမှန်စားနေရတယ်။ ပြန်တွက်လိုက်ရင် မလွယ်ဘူး။ တစ်ရက်ကို တက္ကဆီဆွဲလို့ရရင် ဘတ် (၂၀၀) တောင် မပြည့်ချင်ဘူး။ တစ်ခါတစ်လေဆို တစ်ခေါက်တောင် မထွက်ရတာမျိုးလည်း ရှိတယ်။ ဒီကြားထဲ ဆိုင်ကယ်ဆီထည့်တာနဲ့ တစ်ရက်တာစားစရိတ်တွေပါ ပြန်တွက်လိုက်ရင် ဘာမှမကျန်တော့ဘူး။ ပြီးရင် အိမ်လခကိုလည်း မနည်းစုရတယ်။ ဒီကာလမှာ အပိုငွေစုဖို့ဆိုတာ အဝေးကြီးပဲ။”
ဒီစကားထဲမှာ တာချီလိတ်ဒေသခံတွေရဲ့ လက်ရှိအခက်အခဲကို ထင်ရှားစွာ မြင်ရပါတယ်။
ဝင်ငွေက တိုးမလာပေမယ့် နေ့စဉ်အသုံးစရိတ်က တိုးလာနေတာပါ။ ဆီဖိုးတစ်ခုတည်း မဟုတ်ဘဲ အစားအသောက်၊ အိမ်လခ၊ သွားရေးလာရေးနဲ့ အခြားအခြေခံအသုံးစရိတ်တွေကိုပါ အလုပ်သမားတစ်ယောက်အနေနဲ့ တစ်ပြိုင်နက်တည်း ထိန်းထားရတာပါ။
တာချီလိတ်မှာ လောင်စာဆီအခက်အခဲဟာ အခုတစ်ကြိမ်နဲ့ ပထမဆုံးကြုံရတာ မဟုတ်ပါဘူး။
၂၀၂၅ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီ ၅ ရက်မှာ ထိုင်းနိုင်ငံဘက်က တာချီလိတ်မြို့ကို လျှပ်စစ်မီးနဲ့ လောင်စာဆီ တင်သွင်းရောင်းချမှု ရပ်ဆိုင်းခဲ့ပြီးနောက် မြို့ထဲမှာ လောင်စာဆီရရှိမှု အကျပ်အတည်း ဖြစ်ပေါ်ခဲ့ပါတယ်။
အဲ့ဒီအချိန်တုန်းက ဆီပန့်တွေရှေ့မှာ ကားနဲ့ဆိုင်ကယ်တွေ ပြည့်ကျပ်နေပြီး လူတွေက ရရှိနိုင်သလောက် ဆီကို အလုအယက် ဝယ်ယူခဲ့ကြပါတယ်။
ဆီပန့်တချို့ကလည်း အပြည့်အဝ မဖြည့်ပေးဘဲ အကန့်အသတ်နဲ့သာ ရောင်းချပေးခဲ့ရပါတယ်။
လောင်စာဆီရှားပါးလာတာနဲ့အမျှ ပြင်ပဈေးကွက်မှာလည်း ဈေးနှုန်းတွေ တက်လာခဲ့ပြီး လမ်းဘေးဆိုင်တချို့က ဆီပန့်ကနေ ဝယ်ယူထားတဲ့ ဓာတ်ဆီကို ရေသန့်ဗူး၊ အချိုရည်ဗူးတွေထဲ ပြန်ထည့်ရောင်းချခဲ့ကြပါတယ်။
အဲဒီကာလအတွင်း အချို့ဆိုင်တွေမှာ ဓာတ်ဆီတစ်လီတာကို ဘတ် (၂၀၀) အထိ ရောင်းချခဲ့တာတွေ ရှိခဲ့ပါတယ်။
လိုအပ်တဲ့ဆီကို မရမက ဝယ်ရတဲ့သူတွေအတွက်တော့ သတ်မှတ်ဈေးထက် မြင့်မားတဲ့ ပြင်ပဈေးကွက်က ဆီကို ဝယ်ယူရတာက ရွေးချယ်စရာနည်းလမ်းတစ်ခု ဖြစ်လာခဲ့ပါတယ်။
ဒေသခံတွေ အတွက်ကတော့ လုပ်အားခဝင်ငွေက မတိုးဘဲ အသုံးစရိတ်ကသာ တိုးလာတဲ့ အခြေအနေဟာ အခြေခံလူတန်းစားတွေအတွက် အကြီးမားဆုံး ဖိအား ဖြစ်နေပါတယ်။
လောင်စာဆီရှားပါးမှုက သယ်ယူပို့ဆောင်ရေးကဏ္ဍကိုလည်း တိုက်ရိုက် သက်ရောက်ပါတယ်။
ဓာတ်ဆီဈေးတက်လာတာနဲ့အမျှ ခရီးသည်တင်ယာဉ်၊ ကုန်တင်ယာဉ်နဲ့ အငှားယာဉ်တွေရဲ့ လည်ပတ်စရိတ်တွေ မြင့်လာပါတယ်။
တချို့ယာဉ်ပိုင်ရှင်တွေကတော့ ဆီရရှိဖို့ ခက်ခဲလာတာကြောင့် လုပ်ငန်းတွေကို ယာယီရပ်နားခဲ့ရပါတယ်။
တာချီလိတ်လို နယ်စပ်ကုန်သွယ်ရေးကို အားထားရတဲ့မြို့တစ်မြို့မှာ သယ်ယူပို့ဆောင်ရေးစရိတ် မြင့်လာတာဟာ နောက်ဆုံးမှာ ကုန်ပစ္စည်းဈေးနှုန်းတွေဆီ ရောက်လာပါတယ်။
ကားနဲ့ ပစ္စည်းသယ်ရတယ်။
ကားမှာ ဆီလိုတယ်။
ဆီဈေးတက်ရင် သယ်ယူပို့ဆောင်ရေးစရိတ်တက်တယ်။
သယ်ယူစရိတ်တက်ရင် ပစ္စည်းဈေးတက်တယ်။
အဲဒီလိုနဲ့ ဆီဈေးတက်တာဟာ တာချီလိတ်မြို့ရဲ့ ဈေးကွက်တစ်ခုလုံးထဲကို ဝင်ရောက်လာပါတယ်။
၂၀၂၅ ခုနှစ်အတွင်း ဖြစ်ပေါ်ခဲ့တဲ့ လောင်စာဆီအကျပ်အတည်းကို လျှော့ချနိုင်ဖို့အတွက် လောင်စာဆီလုပ်ငန်းရှင်များအသင်းက ဒေသတွင်း အိမ်နီးချင်းနိုင်ငံတွေကနေ တဆင့်ခံ ပြန်လည်ဝယ်ယူ တင်သွင်းပြီ မြို့အတွက် ပြန်လည်ရောင်းချပေးခဲ့ကြတာပါ။
တာချီလိတ်ကို ရောက်ရှိလာတဲ့ ဆီတွေကိုလဲ မြို့အတွင်း စက်သုံးဆီဆိုင် ၂၃ ဆိုင်ကို အချိုးကျ ခွဲဝေဖြန့်ဖြူးပေးနိုင်ခဲ့ပါတယ်။
အဲဒီနောက်ပိုင်းမှာ လောင်စာဆီရရှိမှု တဖြည်းဖြည်း ပြန်ကောင်းလာခဲ့ပြီး ဈေးနှုန်းတွေလည်း ကျဆင်းလာခဲ့ပါတယ်။
ထိုင်းနိုင်ငံဘက်က လောင်စာဆီ ပြန်လည်တင်သွင်းလာချိန်မှာတော့ တာချီလိတ်မြို့ရဲ့ ဆီရရှိမှုက ပိုမိုအဆင်ပြေလာပြီး ဆီရဖို့အတွက် ကြုံတွေ့နေရတဲ့ အခက်အခဲတွေလည်း လျော့နည်းလာခဲ့ပါတယ်။
ဒါပေမယ့် အဲဒီအဆင်ပြေမှုက ရေရှည်တည်တံ့မနေခဲ့ပါဘူး။
လောင်စာဆီရရှိမှု ပြန်ကောင်းလာပြီး ဈေးနှုန်းကျဆင်းလာပြီးနောက်မှာတော့ ထိုင်းနိုင်ငံဘက်က လောင်စာဆီတင်ပို့ရောင်းချမှုကို ထပ်မံကန့်သတ်လိုက်ခဲ့ပါတယ်။
အခုတစ်ကြိမ်မှာတော့ အရှေ့အလယ်ပိုင်းဒေသအတွင်း ဖြစ်ပေါ်နေတဲ့ ပဋိပက္ခတွေနဲ့ ဆက်စပ်ပြီး လောင်စာဆီတင်သွင်းမှု အကန့်အသတ်ဖြစ်လာတာကြောင့် တာချီလိတ်မြို့အတွင်း ဆီရရှိနိုင်မှု ထပ်မံလျော့နည်းလာခဲ့တာ ဖြစ်ပါတယ်။
ဆီရရှိမှုလျော့လာတာနဲ့အတူ ဈေးနှုန်းကလည်း ပြန်တက်လာပါတယ်။
ဒေသခံတွေအတွက်တော့ ဒီအခြေအနေဟာ “အရင်ကြုံဖူးတဲ့ အကျပ်အတည်းတစ်ခု ပြန်ရောက်လာတာ” လို ဖြစ်နေပါတယ်။
လောင်စာဆီဈေးနှုန်းနဲ့အတူ ကုန်ဈေးနှုန်းတွေပါ မြင့်တက်လာတဲ့အခါ ဈေးဝယ်သူတွေရဲ့ အသုံးစရိတ်ခွဲဝေပုံလည်း ပြောင်းလဲလာပါတယ်။
မိသားစုစားဝတ်နေရေးအတွက် မဖြစ်မနေလိုအပ်တဲ့ ပစ္စည်းတွေကိုသာ ဦးစားပေးဝယ်ယူပြီး အပိုအသုံးစရိတ်တွေကို လျှော့ချလာကြပါတယ်။
အစားအသောက်၊ အိမ်သုံးပစ္စည်းတွေနဲ့အတူ အလုပ်သွားအလုပ်ပြန်အတွက် လိုအပ်တဲ့ ဆီဖိုးကိုပါ တစ်နေ့တာဝင်ငွေထဲကနေ ကြိုတင်တွက်ချက်ထားရပါတယ်။
တစ်နည်းအားဖြင့် ဆီဈေးတက်လာတာနဲ့အမျှ လူတွေဟာ ကိုယ်ပိုင်ဘတ်ဂျက်ထဲမှာ “မဖြစ်မနေကုန်ကျမယ့် ငွေ” နဲ့ “မသုံးတော့လို့ရတဲ့ ငွေ” ကို ပိုပြီးခွဲခြားလာရတာပါ။
ပြီးခဲ့တဲ့ ရက်ပိုင်းက တာချီလိတ်မြို့ကို မြန်မာနိုင်ငံဆိုင်ရာ ထိုင်းနိုင်ငံသံအမတ်ကြီး ရောက်ရှိလာခဲ့ပါတယ်။ ရောက်ရှိတဲ့အချိန်မှာ လုပ်ငန်းရှင်တွေနဲ့ အလွတ်တမ်းတွေ့ဆုံပြီး ဆွေးနွေးမှုတွေလဲ ပြုလုပ်ခဲ့ပါတယ်။ အဲ့ဒီဆွေးနွေးမှုတွေထဲမှာ စက်သုံးလောင်စာဆီကဏ္ဍလဲ ပါဝင်လာပါတယ်။
“အဲ့နေ့က အကြောင်းအရာတွေအများကြီး ဆွေးနွေးခဲ့တယ်၊ ကျွန်တော်တို့ဘက် တင်ပြလိုက်တာတွေလဲရှိပါတယ်၊ တာချီလိတ်မှာ အွန်လိုင်း ငွေလိမ်လုပ်ငန်းဖြစ်တဲ့ ကျားဖြန့်လုပ်ငန်းတွေဟာ (၉၉)ရာခိုင်နှုန်းလောက်လျော့နည်းသွားတဲ့အတွက် လောင်စာဆီကို အရင်လို ချစ်ကြည်ရေးတံတား အမှတ်(၂)ပေါ်ကနေ လိုသလောက် ပြန်သွင်းခွင့်ပေးဖို့ တောင်းဆိုလိုက်တော့ သံအမတ်ကြီးက ထိုင်းအစိုးရကိုပြန်လည်တင်ပြပြီး ညှိနှိုင်းပေးမယ်လို့တော့ ပြောသွားတယ်”လို့ တာချီလိတ် လောင်စာဆီလုပ်ငန်းရှင်များအသင်း ဥက္ကဌဖြစ်သူ ဦးစိုင်းစိုင်းက အရှေ့သံလွင်ကို ပြောပါတယ်။
တာချီလိတ်မြို့လို နယ်စပ်ကုန်သွယ်ရေးနဲ့ နေ့စဉ်သွားလာရေးကို များစွာအားထားရတဲ့ဒေသမှာ လောင်စာဆီရရှိမှုနဲ့ ဈေးနှုန်းတည်ငြိမ်မှုဟာ ဒေသခံတစ်ဦးချင်းစီရဲ့ ဘဝနဲ့ တိုက်ရိုက်ဆက်စပ်နေပါတယ်။
တက္ကဆီသမားအတွက်တော့ ဆီဈေးဟာ တစ်နေ့ဝင်ငွေ ဘယ်လောက်ကျန်မလဲဆိုတာနဲ့ ဆိုင်ပါတယ်။
ကုန်တင်ယာဉ်မောင်းအတွက်တော့ သယ်ယူပို့ဆောင်ရေးစရိတ်နဲ့ ဆိုင်ပါတယ်။
စားသောက်ကုန်ရောင်းသူအတွက်တော့ ပစ္စည်းတစ်ခုရဲ့ အရင်းဈေးနဲ့ ဆိုင်ပါတယ်။
သာမန်အိမ်ထောင်စုတစ်စုအတွက်တော့ တစ်နေ့တာစားစရိတ်ထဲက ဘယ်လောက် လျှော့ရမလဲဆိုတာနဲ့ ဆိုင်ပါတယ်။
ဒါကြောင့် တာချီလိတ်မှာ လောင်စာဆီဈေးနှုန်း ပြန်မြင့်တက်လာခြင်းဟာ စက်သုံးဆီအရောင်းဆိုင်တွေရဲ့ ပြဿနာတစ်ခုတည်း မဟုတ်ပါဘူး။
အဲဒါက အလုပ်သွားတဲ့သူ၊ ကားမောင်းတဲ့သူ၊ ကုန်ပို့တဲ့သူ၊ ဈေးဝယ်တဲ့သူ—လူတိုင်းရဲ့ နေ့စဉ်ဘဝထဲကို ဝင်ရောက်လာနေတဲ့ စီးပွားရေးဖိအားတစ်ခု ဖြစ်ပါတယ်။
တာချီလိတ်ဒေသခံတွေကတော့ ဆီရရှိမှု ပုံမှန်ပြန်ဖြစ်လာဖို့နဲ့ ဈေးနှုန်းတွေ တည်ငြိမ်လာဖို့ကို မျှော်လင့်နေကြပါတယ်။
ဘာကြောင့်လဲဆိုတော့ ဆီဈေးကျသွားတာဟာ ဆီပန့်ရှေ့က တန်းစီရတဲ့အကြိမ်အရေအတွက် လျော့သွားတာတင် မဟုတ်ပါဘူး။
တစ်နေ့လုပ်ခထဲက အနည်းငယ်ပိုကျန်လာဖို့၊ အိမ်မှာ စားစရိတ်ကို နည်းနည်းလောက် ပိုအဆင်ပြေစွာ ခွဲသုံးနိုင်ဖို့၊အလုပ်တစ်ရက်ပြီးတိုင်း “ဒီနေ့ ဘာမှမကျန်တော့ဘူး” ဆိုတဲ့ စိုးရိမ်မှုကို နည်းနည်းလောက် လျော့ချနိုင်ဖို့လည်း ဖြစ်ပါတယ်။
