Language:

တောင်တရုတ်ပင်လယ် ကျင့်ဝတ်စည်းမျဉ်း သဘောတူညီချက် မရသေး


တောင်တရုတ်ပင်လယ် ကျင့်ဝတ်စည်းမျဉ်း သဘောတူညီချက် မရသေး

၁၆ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၆ (Eastern Thanlwin)

IM

မနီလာမြို့မှာ ဒီနေ့ ကျင်းပတဲ့ ၂၉ ကြိမ်မြောက် အာဆီယံ-တရုတ် ထိပ်သီးအစည်းအဝေးမှာ တောင်တရုတ်ပင်လယ်ဆိုင်ရာ ကျင့်ဝတ်စည်းမျဉ်း သဘောတူညီချက် အပြီးသတ်နိုင်ရေးက အဓိက ဆွေးနွေးစရာတစ်ခု ဖြစ်ခဲ့ပါတယ်။

အစည်းအဝေးကို ဖိလစ်ပိုင်သမ္မတ ဖာဒီနန် မားကို့စ် ဂျူနီယာနဲ့ တရုတ်ဝန်ကြီးချုပ် လီချန်တို့က ပူးတွဲသဘာပတိအဖြစ် ဦးဆောင်ခဲ့ကြပါတယ်။

ဖိလစ်ပိုင်သမ္မတ မားကို့စ်ကတော့ တောင်တရုတ်ပင်လယ်အရေးမှာ ငြိမ်းချမ်းစွာ ဖြေရှင်းမယ်ဆိုတဲ့ ကတိကဝတ်တွေကို စကားနဲ့တင်မဟုတ်ဘဲ လက်တွေ့လုပ်ဆောင်ချက်တွေနဲ့ ပြသဖို့ အာဆီယံနဲ့ တရုတ်ကို တိုက်တွန်းခဲ့ပါတယ်။ ဒါ့အပြင် နှစ်ဖက်ညှိနှိုင်းနေတဲ့ ကျင့်ဝတ်စည်းမျဉ်းဟာ နိုင်ငံတကာဥပဒေနဲ့ ကိုက်ညီဖို့ လိုအပ်တယ်လို့လည်း ပြောခဲ့ပါတယ်။

လက်ရှိမှာ တောင်တရုတ်ပင်လယ်ဆိုင်ရာ ကျင့်ဝတ်စည်းမျဉ်း မူကြမ်းအပေါ် သဘောတူညီမှု ၈၀ ရာခိုင်နှုန်းလောက် ရရှိထားပြီလို့ ဖိလစ်ပိုင်နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဌာနက ပြီးခဲ့တဲ့ တနင်္ဂနွေနေ့မှာ ထုတ်ဖော်ပြောဆိုထားပါတယ်။

ဒါပေမဲ့ ကျန်ရှိနေတဲ့ အဓိကအငြင်းပွားချက်တွေကို မဖြေရှင်းနိုင်သေးတာကြောင့် ဖိလစ်ပိုင်က အာဆီယံဥက္ကဋ္ဌ တာဝန်ယူထားတဲ့ ကာလအတွင်းမှာ နောက်ဆုံးသဘောတူညီချက် ရရှိဖို့ မဖြစ်နိုင်တော့ဘူးလို့ သိရပါတယ်။

အဓိက သဘောထားကွဲလွဲနေတဲ့ အချက်တွေကတော့ အဲဒီစည်းမျဉ်းဟာ ဘယ်လိုပင်လယ်ရေပြင်နယ်မြေတွေအထိ အကျုံးဝင်မလဲဆိုတာနဲ့ သဘောတူညီချက်ကို ဥပဒေအရ လိုက်နာရမယ့် စည်းနှောင်မှုရှိမရှိဆိုတဲ့ အချက်တွေပဲ ဖြစ်ပါတယ်။

လာမယ့် ၂၀၂၇ ခုနှစ်မှာ အာဆီယံဥက္ကဋ္ဌတာဝန်ကို စင်ကာပူနိုင်ငံက လွှဲပြောင်းယူမှာဖြစ်ပြီး ကျင့်ဝတ်စည်းမျဉ်းဆိုင်ရာ ဆွေးနွေးမှုတွေကို ဆက်လက်လုပ်ဆောင်သွားမှာ ဖြစ်ပါတယ်။

တောင်တရုတ်ပင်လယ်ဟာ တရုတ်နိုင်ငံနဲ့ အာဆီယံအဖွဲ့ဝင် နိုင်ငံတချို့အကြား ပိုင်ဆိုင်မှုနဲ့ အကျိုးစီးပွားဆိုင်ရာ အငြင်းပွားမှုတွေ ရှိနေတဲ့ နေရာတစ်ခုလည်း ဖြစ်ပါတယ်။ ဒီပြဿနာကို ဖြေရှင်းနိုင်ဖို့ ကျင့်ဝတ်စည်းမျဉ်း သတ်မှတ်ရေး ဆွေးနွေးလာခဲ့တာ အခုဆိုရင် နှစ်ပေါင်း ၂၀ ကျော် ကြာမြင့်နေပြီ ဖြစ်ပါတယ်။

၂၀၁၆ ခုနှစ်မှာ နိုင်ငံတကာခုံရုံးက တရုတ်နိုင်ငံရဲ့ တောင်တရုတ်ပင်လယ်အပေါ် ကျယ်ပြန့်တဲ့ ပိုင်ဆိုင်မှုတောင်းဆိုချက်တွေကို ပယ်ချခဲ့ပေမဲ့ တရုတ်နိုင်ငံကတော့ အဲဒီဆုံးဖြတ်ချက်ကို လက်မခံခဲ့ပါဘူး။

တစ်ဖက်မှာလည်း အာဆီယံနဲ့ တရုတ်အကြား စီးပွားရေးပူးပေါင်းဆောင်ရွက်မှုတွေက ဆက်လက်တိုးတက်နေပါတယ်။

တရုတ်ဝန်ကြီးချုပ် လီချန်ရဲ့ ပြောကြားချက်အရ ပြီးခဲ့တဲ့နှစ်အတွင်း အာဆီယံနဲ့ တရုတ်အကြား ကုန်သွယ်မှုပမာဏဟာ အမေရိကန်ဒေါ်လာ ၁ ထရီလီယံကျော်အထိ ရှိခဲ့ပါတယ်။ ၂၀၂၆ ခုနှစ် ပထမ ၁၀ လအတွင်းမှာလည်း ကုန်သွယ်မှုပမာဏ ၂၉ ဒသမ ၆ ရာခိုင်နှုန်း တိုးတက်ခဲ့ပြီး နှစ်ဖက်ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှု စုစုပေါင်းဟာ အမေရိကန်ဒေါ်လာ ဘီလီယံ ၅၀၀ ကျော် ရှိလာခဲ့တယ်လို့ ဆိုပါတယ်။

အဲဒီအစည်းအဝေးမှာ အာဆီယံ-တရုတ် လွတ်လပ်သောကုန်သွယ်ရေး သဘောတူညီချက်ကို အဆင့်မြှင့်တင်မယ့် ပရိုတိုကောကိုလည်း လက်မှတ်ရေးထိုးခဲ့ကြသလို ၂၀၂၆ ခုနှစ်ကနေ ၂၀၃၀ ပြည့်နှစ်အထိ ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်မယ့် လုပ်ငန်းအစီအစဉ်ကိုလည်း အတည်ပြုခဲ့ကြပါတယ်။

လီချန်ကတော့ အာဆီယံနဲ့ တရုတ်အနေနဲ့ စည်းလုံးညီညွတ်စွာ ရပ်တည်ပြီး ပြင်ပနိုင်ငံတွေရဲ့ ဝင်ရောက်စွက်ဖက်မှုတွေကို ကာကွယ်သွားဖို့ လိုအပ်တယ်လို့ ပြောဆိုခဲ့ပါတယ်။

အခုကျင်းပနေတဲ့ ထိပ်သီးအစည်းအဝေးကာလအတွင်း ဖိလစ်ပိုင်နဲ့ သြစတြေးလျတို့ကလည်း ကာကွယ်ရေးပူးပေါင်းဆောင်ရွက်မှု သဘောတူညီချက်အသစ်တစ်ရပ်ကို လက်မှတ်ရေးထိုးခဲ့ကြပါတယ်။

ဒါ့အပြင် အိန္ဒိယဝန်ကြီးချုပ် နာရန်ဒရာ မိုဒီလည်း မနီလာမြို့ကို ရောက်ရှိနေပြီး အာဆီယံ-အိန္ဒိယ ထိပ်သီးအစည်းအဝေးနဲ့ အရှေ့အာရှ ထိပ်သီးအစည်းအဝေးတွေကို တက်ရောက်မှာ ဖြစ်ပါတယ်။

အမေရိကန်သမ္မတ ဒေါ်နယ်ထရန့်ကလည်း အင်္ဂါနေ့မှာ မနီလာမြို့ကို ရောက်ရှိလာဖို့ရှိပြီး အာဆီယံ-အမေရိကန် အထူးထိပ်သီးအစည်းအဝေးနဲ့ ကွဒ် (Quad) ခေါင်းဆောင်များအစည်းအဝေးတွေကို တက်ရောက်သွားမှာ ဖြစ်ပါတယ်။

အာဆီယံနဲ့ တရုတ်တို့အကြား ဆွေးနွေးပူးပေါင်းဆောင်ရွက်မှု စတင်ခဲ့တာ ၃၅ နှစ်ပြည့်မြောက်လာတဲ့အပြင် ကျယ်ပြန့်တဲ့ မဟာဗျူဟာမြောက် မိတ်ဖက်ဆက်ဆံရေး ထူထောင်ခဲ့တာလည်း ၅ နှစ်ပြည့်မြောက်လာပြီ ဖြစ်ပါတယ်။

တစ်ချိန်တည်းမှာပဲ အရှေ့တောင်အာရှ ချစ်ကြည်ရေးနဲ့ ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ရေးစာချုပ် ချုပ်ဆိုခဲ့တာလည်း နှစ် ၅၀ ပြည့်မြောက်လာပြီလို့ ဖိလစ်ပိုင်သမ္မတ မားကို့စ်က ပြောပါတယ်။

အာဆီယံခေါင်းဆောင်များရဲ့ ထိပ်သီးအစည်းအဝေးကို ပြီးခဲ့တဲ့ တနင်္ဂနွေနေ့မှာ အဆုံးသတ်ခဲ့ပြီး အခုဆက်လက်ကျင်းပနေတဲ့ ဆွေးနွေးပွဲတွေမှာတော့ အာဆီယံနဲ့ မိတ်ဖက်နိုင်ငံတွေကြား စီးပွားရေး၊ လုံခြုံရေးနဲ့ ဒေသတွင်းနိုင်ငံရေးဆိုင်ရာ ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်မှုတွေကို အဓိကထား ဆွေးနွေးနေကြတာ ဖြစ်ပါတယ်။

#အရှေ့တောင်အာရှ

#အာဆီယံခေါင်းဆောင်

#ထိပ်သီးအစည်းအဝေး

#ဖိလစ်ပိုင်သမ္မတ

#အိန္ဒိယဝန်ကြီးချုပ်

ဆက်စပ်သတင်းများ

Eastern Thanlwin