မဲခေါင်ဒေသမှာ အွန်လိုင်းလိမ်လည်မှုလုပ်ငန်းတွေထက် မူးယစ်ဆေးဝါးလုပ်ငန်းက ပိုကြီးမားနေပြီလား။
(ဘာသာပြန် ဆောင်းပါး)
၂၂ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၆ (Eastern ThanLwin)
ကိုဇက်
အရှေ့တောင်အာရှမှာ အွန်လိုင်းလိမ်လည်မှုဂိုဏ်းတွေ၊ ကျားဖြန့်လုပ်ငန်းတွေအကြောင်း သတင်းတွေ မကြာခဏ ကြားနေရပါတယ်။
ဒါပေမဲ့ လူအများ သတိမထားမိနိုင်တဲ့ နောက်ထပ်အချက်တစ်ခု ရှိနေပါတယ်။
အဲဒါကတော့ ဒီဒေသမှာ ဆယ်စုနှစ်များစွာ အမြစ်တွယ်နေတဲ့ မူးယစ်ဆေးဝါးထုတ်လုပ်မှုနဲ့ မှောင်ခိုရောင်းဝယ်ရေးလုပ်ငန်းပါ။
လက်ရှိအခြေအနေကို ကြည့်မယ်ဆိုရင် မူးယစ်ဆေးဝါးလုပ်ငန်းဟာ ကျားဖြန့်လုပ်ငန်းတွေထက်တောင် စီးပွားရေးပမာဏ ပိုကြီးမားနေနိုင်တယ်လို့ သုံးသပ်စရာတွေ ရှိနေပါတယ်။
မူးယစ်ဆေးဝါးလုပ်ငန်းက ဒေါ်လာ ဘီလီယံပေါင်းများစွာ တန်ဖိုးရှိနေ
၂၀၂၆ ခုနှစ် အောက်တိုဘာ ၁ ရက်မှာ လာအိုအာဏာပိုင်တွေက ဖိလစ်ပိုင်နိုင်ငံဘက်ကို ဦးတည်ပျံသန်းမယ့် ကိုယ်ပိုင်ဂျက်လေယာဉ်တစ်စင်းကို ဝင်ရောက် စစ်ဆေးခဲ့ပါတယ်။ အဲဒီလေယာဉ်ပေါ်မှာ အိုက်စ်လို့ခေါ်ကြတဲ့ ပုံဆောင်ခဲပုံစံ မက်သဖက်တမင်း မူးယစ်ဆေးဝါး တန်ဝက်ကျော်တွေ့ရှိခဲ့တယ်လို့ သတင်းတွေမှာ ဖော်ပြထားပါတယ်။
ဒီဖြစ်စဉ်ဟာ နိုင်ငံတကာအဆင့် မူးယစ်ဆေးဝါးမှောင်ခိုကွန်ရက်တွေ ဘယ်လောက်ရှုပ်ထွေးနေသလဲဆိုတာကို ပြသနေပါတယ်။
လေယာဉ်ဟာ မလေးရှားအခြေစိုက်ဖြစ်ပြီး မလေးရှားနိုင်ငံသားနှစ်ဦးနဲ့ စင်ကာပူနိုင်ငံသားနှစ်ဦး ပါဝင်ပတ်သက်နေတဲ့ ကုမ္ပဏီတစ်ခုက ပိုင်ဆိုင်တာလို့ ဖော်ပြထားပါတယ်။
လေယာဉ်ကို ငှားရမ်းစီစဉ်ခဲ့သူဟာ ဖိလစ်ပိုင်နိုင်ငံ မင်ဒါနာအိုဒေသက နိုင်ငံရေးသမားတစ်ဦး ဖြစ်နိုင်တယ်လို့လည်း သံသယရှိနေပါတယ်။
အဲဒီအမှုနဲ့ပတ်သက်ပြီး ဖမ်းဆီးခံရသူတွေထဲမှာ စင်ကာပူ၊ ဖိလစ်ပိုင်နဲ့ မလေးရှားနိုင်ငံသားတွေ ပါဝင်သလို လာအိုလေဆိပ်ဝန်ထမ်း ၁၀ ဦးလည်း ပါဝင်ခဲ့ပါတယ်။
ဒီဖြစ်ရပ်တစ်ခုတည်းကို ကြည့်ရုံနဲ့တင် မူးယစ်ဆေးဝါးမှောင်ခိုလုပ်ငန်းဟာ နယ်စပ်တစ်ခုတည်းမှာ ဖြစ်ပွားနေတဲ့ ပြဿနာမဟုတ်ဘဲ နိုင်ငံအများအပြားကို ချိတ်ဆက်ထားတဲ့ ကွန်ရက်တစ်ခု ဖြစ်နေတယ်ဆိုတာ တွေ့နိုင်ပါတယ်။
အမေရိကန် ငြိမ်းချမ်းရေးအင်စတီကျု့ဒ်ရဲ့ ခန့်မှန်းချက်အရ ၂၀၂၃ ခုနှစ်အတွင်း မဲခေါင်ဒေသက ရာဇဝတ်ဂိုဏ်းတွေဟာ ကမ္ဘာတစ်ဝန်းက လူတွေကို လိမ်လည်ပြီး အမေရိကန်ဒေါ်လာ ၄၃ ဒသမ ၈ ဘီလီယံခန့် ရယူခဲ့ကြပါတယ်။
ဒါပေမဲ့ ကုလသမဂ္ဂ မူးယစ်ဆေးဝါးနဲ့ ရာဇဝတ်မှုဆိုင်ရာရုံး (UNODC) ရဲ့ ၂၀၂၆ ခုနှစ် အစီရင်ခံစာမှာတော့ အရှေ့တောင်အာရှတစ်ခုတည်းအတွင်း မက်သဖက်တမင်း မူးယစ်ဆေးဝါးရောင်းချမှုရဲ့ နှစ်စဉ်တန်ဖိုးဟာ အမေရိကန်ဒေါ်လာ ၄၈ ဒဿမ ၁ ဘီလီယံကနေ ၇၄ ဒဿမ ၈ ဘီလီယံအထိ ရှိနိုင်တယ်လို့ ခန့်မှန်းထားပါတယ်။
ဒီကိန်းဂဏန်းနှစ်ခုကို နှိုင်းယှဉ်ကြည့်ရင် မူးယစ်ဆေးဝါးလုပ်ငန်းရဲ့ စီးပွားရေးပမာဏဟာ အွန်လိုင်းလိမ်လည်မှုလုပ်ငန်းထက် ပိုကြီးမားနေနိုင်တယ်ဆိုတဲ့ အချက် ပေါ်လွင်လာပါတယ်။
ဒါပေမဲ့ တစ်ဖက်မှာ လုပ်ငန်းအမျိုးအစား၊ တွက်ချက်တဲ့နည်းလမ်းနဲ့ အချိန်ကာလတွေ မတူညီတာကြောင့် ကိန်းဂဏန်းတွေကို တိုက်ရိုက်တူညီတဲ့ အတိုင်းအတာအဖြစ်တော့ မယူဆသင့်ပါဘူး။
UNODC ရဲ့ သုံးသပ်ချက်အရ ၂၀၁၉ ခုနှစ်က ထုတ်ပြန်ခဲ့တဲ့ ယခင်အစီရင်ခံစာနဲ့ နှိုင်းယှဉ်ကြည့်ရင် မူးယစ်ဆေးဝါးဈေးကွက်ဟာ ပိုမိုကြီးမားလာသလို အဲဒီလုပ်ငန်းတွေကို လုပ်ကိုင်နေတဲ့ ရာဇဝတ်ဂိုဏ်းတွေဟာလည်း ပိုမိုရှုပ်ထွေးပြီး စနစ်တကျ လည်ပတ်လာကြပါတယ်။
အုပ်ချုပ်ရေးအားနည်းချက်တွေနဲ့ အကျင့်ပျက်ခြစားမှုတွေကလည်း ဒီကွန်ရက်တွေ ဆက်လက်လည်ပတ်နိုင်ဖို့ အခွင့်အလမ်းတွေ ဖြစ်နေတယ်လို့ အစီရင်ခံစာက သုံးသပ်ထားပါတယ်။
ရွှေတြိဂံဒေသရဲ့ အဓိကပြဿနာက ရှမ်းပြည်နယ်
အခု မူးယစ်ဆေးဝါးထုတ်လုပ်မှု အခြေအနေကို အဓိကကြည့်မယ်ဆိုရင် ရွှေတြိဂံဒေသရဲ့ မြန်မာနိုင်ငံဘက်ခြမ်းဖြစ်တဲ့ ရှမ်းပြည်နယ်ကို ချန်လှပ်ထားလို့ မရပါဘူး။
မူရင်းဆောင်းပါးရဲ့ သုံးသပ်ချက်အရ လက်ရှိမှာ မူးယစ်ဆေးဝါးထုတ်လုပ်မှုဟာ ရွှေတြိဂံဒေသရဲ့ မြန်မာနိုင်ငံမြောက်ပိုင်း ရှမ်းပြည်နယ်တစ်ဝိုက်မှာ အဓိက စုစည်းနေပါတယ်။
ဒီဒေသကို မြန်မာစစ်တပ်နဲ့ လက်နက်ကိုင်အဖွဲ့အစည်း အများအပြားက ခွဲဝေထိန်းချုပ်ထားကြပါတယ်။ အဲဒီအဖွဲ့အစည်းအချို့အတွက် မူးယစ်ဆေးဝါးထုတ်လုပ်မှုနဲ့ ရောင်းဝယ်ရေးဟာ ဝင်ငွေရရှိရာ အဓိကအရင်းအမြစ်တွေထဲက တစ်ခုဖြစ်လာခဲ့တာကြာပါပြီ။
အဓိကထုတ်ကုန်ကတော့ မက်သဖက်တမင်း ဖြစ်ပါတယ်။ ပုံစံအလိုက် ယာဘ၊ ရှဘူး ဒါမှမဟုတ် အိုက်စ်လို့ လူသိများကြပါတယ်။
ဒီမူးယစ်ဆေးဝါးတွေဟာ ခန္ဓာကိုယ်ကို တက်ကြွစေပြီး အချိန်ကြာကြာ အလုပ်လုပ်နိုင်တယ်ဆိုတဲ့ သက်ရောက်မှုကြောင့် ကိုယ်လက်လှုပ်ရှားမှုများတဲ့ အလုပ်သမားတွေနဲ့ အချိန်ရှည် အလုပ်လုပ်ရသူအချို့ကြားမှာ သုံးစွဲမှုတွေ ရှိနေပါတယ်။
ဒါပေမဲ့ အဲဒီလို သုံးစွဲမှုတွေရှိနေတာဟာ မူးယစ်ဆေးဝါးရဲ့ ကျန်းမာရေးနဲ့ လူမှုရေးဆိုင်ရာ ဆိုးကျိုးတွေကို လျော့နည်းစေတာတော့ မဟုတ်ပါဘူး။
မြန်မာနိုင်ငံထုတ် မူးယစ်ဆေးတွေ ကမ္ဘာ့ဈေးကွက်အထိ ရောက်လာ
မြန်မာနိုင်ငံက ထုတ်လုပ်တဲ့ မက်သဖက်တမင်းတွေဟာ အရှေ့တောင်အာရှအတွင်းမှာပဲ ရောင်းချနေကြတာ မဟုတ်တော့ဘူးလို့ နိုင်ငံဖြတ်ကျော် ရာဇဝတ်မှုဆိုင်ရာ သုတေသနအဖွဲ့ Global Initiative Against Transnational Organized Crime (GI-TOC) ရဲ့ သုတေသီ Jason Eligh က သုံးသပ်ထားပါတယ်။
သူ့ရဲ့ သုတေသနအရ မူးယစ်ဆေးဝါးထုတ်လုပ်သူတွေဟာ စက်မှုလုပ်ငန်းအဆင့်အထိ ကြီးမားတဲ့ ထုတ်လုပ်ရေးစနစ်တွေ တည်ဆောက်လာကြပြီး ထုတ်လုပ်မှုပမာဏကိုလည်း တိုးမြှင့်လာကြပါတယ်။
တစ်ချိန်တည်းမှာပဲ မူးယစ်ဆေးဝါးထုတ်လုပ်ရာမှာ အသုံးပြုတဲ့ ကုန်ကြမ်းဓာတုပစ္စည်းတွေကိုလည်း ဥပဒေအရ ထိန်းချုပ်မှုနည်းပါးတဲ့ ပစ္စည်းတွေဆီ ပြောင်းလဲအသုံးပြုလာကြတယ်လို့ သုတေသနမှာ ဖော်ပြထားပါတယ်။
ဒါ့အပြင် ရှမ်းပြည်နယ်အတွင်းမှာ မက်သဖက်တမင်းတစ်မျိုးတည်းသာ ထုတ်လုပ်နေကြတာ မဟုတ်ပါဘူး။ Ketamine၊ MDMA လို့ခေါ်တဲ့ အက်စတာစီဆေး၊ Etomidate လို့ခေါ်တဲ့ မေ့ဆေးအမျိုးအစားတစ်ခုနဲ့ မူးယစ်ဆေးဝါးအမျိုးမျိုး ရောစပ်ထားတဲ့ “Happy Water” လို့ခေါ်တဲ့ အရည်ပုံစံ မူးယစ်ဆေးတွေ ထုတ်လုပ်မှုလည်း တိုးလာနေတယ်လို့ ဆောင်းပါးမှာ ဖော်ပြထားပါတယ်။
ထုတ်လုပ်ပြီးတဲ့ မူးယစ်ဆေးတွေဟာ ထိုင်းနဲ့ လာအိုနိုင်ငံတွေကို ဖြတ်သန်းရုံသာမက အနောက်ဘက်က အိန္ဒိယနိုင်ငံဘက်ကိုလည်း သယ်ဆောင်ကြပြီး ရန်ကုန်ဆိပ်ကမ်းကတစ်ဆင့် အခြားဒေသတွေဆီ တင်ပို့မှုတွေလည်း ရှိနေပါတယ်။
အဲဒီလမ်းကြောင်းတွေကတစ်ဆင့် အရှေ့တောင်အာရှပြင်ပက နိုင်ငံတကာဈေးကွက်တွေအထိပါ ရောက်ရှိလာနိုင်တယ်လို့ သုတေသီတွေက သုံးသပ်ထားပါတယ်။
တရုတ်နဲ့ နယ်စပ်ဖြတ်ကျော် ရာဇဝတ်ကွန်ရက်တွေ
တစ်ဖက်မှာတော့ မြန်မာနိုင်ငံမြောက်ပိုင်းကနေ တရုတ်နိုင်ငံဘက်ကို တိုက်ရိုက်သွားတဲ့ မူးယစ်ဆေးမှောင်ခိုလမ်းကြောင်းတွေဟာ မကြာသေးခင်နှစ်တွေအတွင်း ဖိအားပေးကန့်သတ်ခံထားရပုံ ရှိတယ်လို့ ဆောင်းပါးမှာ ဖော်ပြထားပါတယ်။
ဒါပေမဲ့ တရုတ်နိုင်ငံနဲ့ ဆက်စပ်နေတဲ့ အခန်းကဏ္ဍတွေကိုလည်း သုတေသီအချို့က မေးခွန်းထုတ်နေကြပါတယ်။
GI-TOC ရဲ့ သုတေသီအချို့က တရုတ်နိုင်ငံဟာ ကိုယ့်နိုင်ငံသားတွေကို တိုက်ရိုက်မထိခိုက်သရွေ့ နိုင်ငံခြားအခြေစိုက် ရာဇဝတ်ဂိုဏ်းတွေရဲ့ လုပ်ဆောင်မှုတွေကို လက်တွေ့မှာ လုံလောက်စွာမတားဆီးဘဲ သည်းခံထားသလို ဖြစ်နေတယ်လို့ စွပ်စွဲသုံးသပ်ထားပါတယ်။
ဒီအချက်ဟာ သုတေသီတွေရဲ့ အမြင်ဖြစ်ပြီး အတည်ပြုထားတဲ့ တရားဝင်ဆုံးဖြတ်ချက်တစ်ခုအဖြစ် မယူဆသင့်ပါဘူး။
နောက်ထပ် စိုးရိမ်စရာတစ်ခုကတော့ ဓာတုမူးယစ်ဆေးဝါး ထုတ်လုပ်ရာမှာ အသုံးပြုတဲ့ ကုန်ကြမ်းဓာတုပစ္စည်း အများအပြားဟာ တရုတ်နိုင်ငံကနေ လာနိုင်တယ်ဆိုတဲ့ အချက်ပါ။
တရုတ်နိုင်ငံဟာ ရှမ်းပြည်နယ်အတွင်းက အခြေအနေတွေနဲ့ အဲဒီဒေသမှာ လှုပ်ရှားနေတဲ့ အဖွဲ့အစည်းအချို့အပေါ် သြဇာလွှမ်းမိုးမှုလည်း ရှိနေပါတယ်။
မူရင်းဆောင်းပါးမှာ ဖော်ပြထားတဲ့ အဖွဲ့တွေထဲမှာ ဝပြည်သွေးစည်းညီညွတ်ရေးတပ်မတော် (UWSA)၊ အမျိုးသားဒီမိုကရေစီမဟာမိတ်တပ်မတော် (NDAA)၊ ရှမ်းပြည်တိုးတက်ရေးပါတီ/ရှမ်းပြည်တပ်မတော် မြောက်ပိုင်း (SSPP/SSA-N) နဲ့ မြန်မာစစ်တပ်တို့ ပါဝင်ပါတယ်။
ဒါ့အပြင် ရက္ခိုင့်တပ်တော် (AA)၊ ရှမ်းပြည်တပ်မတော် တောင်ပိုင်း (SSA-S) နဲ့ သီးခြားလှုပ်ရှားနေတဲ့ ရာဇဝတ်ကွန်ရက်တွေဟာလည်း မူးယစ်ဆေးဝါးလုပ်ငန်းနဲ့ ဆက်စပ်နေတဲ့ အခန်းကဏ္ဍတွေရှိတယ်လို့ ဆောင်းပါးက ဖော်ပြထားပါတယ်။
ဒီလိုဖော်ပြချက်တွေဟာ အဖွဲ့အစည်းတစ်ခုချင်းစီရဲ့ ပါဝင်ပတ်သက်မှုကို အမှုတစ်ခုချင်းအလိုက် သက်သေပြပြီးဖြစ်တယ်လို့ ဆိုလိုတာ မဟုတ်ပါဘူး။ ဒါပေမဲ့ ရှမ်းပြည်နယ်အတွင်း မူးယစ်ဆေးဝါးပြဿနာဟာ အဖွဲ့အစည်းတစ်ခုတည်းနဲ့ ဖြေရှင်းနိုင်တဲ့ ပြဿနာမဟုတ်ဘဲ နယ်မြေထိန်းချုပ်မှု၊ နယ်စပ်ဖြတ်ကျော်ကုန်သွယ်မှုနဲ့ ရာဇဝတ်ကွန်ရက်တွေ အပြန်အလှန်ဆက်စပ်နေတဲ့ ပြဿနာဖြစ်တယ်ဆိုတာကိုတော့ ဖော်ပြနေပါတယ်။
မူးယစ်ဆေးဝါးနဲ့ ကျားဖြန့်လုပ်ငန်းတွေ ဆက်စပ်နေ
ဒီနေရာမှာ နောက်ထပ်အရေးကြီးတဲ့အချက်တစ်ခု ရှိပါတယ်။ အဲဒါကတော့ မူးယစ်ဆေးဝါးမှောင်ခိုလုပ်ငန်းနဲ့ အွန်လိုင်းလိမ်လည်မှုလုပ်ငန်းတွေဟာ သီးခြားစီ လည်ပတ်နေကြတာ မဟုတ်နိုင်ဘူးဆိုတဲ့ အချက်ပါ။
GI-TOC ရဲ့ သုတေသီ Kristina Amerhauser နဲ့ Ioannis Vlassis တို့ရဲ့ လေ့လာချက်အရ မူးယစ်ဆေးဝါးလုပ်ငန်းမှာ ပါဝင်နေတဲ့ အဖွဲ့အစည်းအချို့ဟာ ကျားဖြန့်လုပ်ငန်းတွေနဲ့လည်း ဆက်နွှယ်မှုရှိနေတတ်ပါတယ်။
မူးယစ်ဆေးဝါးသယ်ဆောင်တဲ့ လမ်းကြောင်းတွေ၊ အကျင့်ပျက်ခြစားနေတဲ့ အရာရှိတွေ၊ ငွေကြေးခဝါချတဲ့ ကွန်ရက်တွေဟာလည်း မူးယစ်ဆေးဝါးတင်မက တခြားတရားမဝင်လုပ်ငန်းတွေအတွက်ပါ အသုံးချခံရနိုင်ပါတယ်။
ဒါကြောင့် ကျားဖြန့်လုပ်ငန်းတွေကို နှိမ်နင်းတာ၊ မူးယစ်ဆေးဝါးမှောင်ခိုမှုကို တားဆီးတာနဲ့ ငွေကြေးခဝါချမှုကို တိုက်ဖျက်တာတွေကို သီးခြားစီ လုပ်ဆောင်ရုံနဲ့ လုံလောက်ပါ့မလားဆိုတဲ့ မေးခွန်းလည်း ပေါ်လာပါတယ်။
ရှမ်းပြည်နယ်က မူးယစ်ဆေးပြဿနာဟာ ဒေသတွင်းပြဿနာသက်သက် မဟုတ်တော့
အခုတွေ့နေရတဲ့ အခြေအနေတွေကို စုစည်းကြည့်မယ်ဆိုရင် ရှမ်းပြည်နယ်အတွင်းက မူးယစ်ဆေးဝါးထုတ်လုပ်မှုဟာ မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းက ပြဿနာတစ်ခုတည်း မဟုတ်တော့ပါဘူး။
ထုတ်လုပ်မှု၊ ကုန်ကြမ်းရရှိမှု၊ နယ်စပ်ဖြတ်ကျော်သယ်ယူပို့ဆောင်မှု၊ နိုင်ငံတကာဈေးကွက်နဲ့ ငွေကြေးခဝါချမှုတွေဟာ နိုင်ငံအများအပြားကို ဖြတ်သန်းချိတ်ဆက်နေပါတယ်။
အွန်လိုင်းလိမ်လည်မှုဂိုဏ်းတွေက သတင်းခေါင်းစီးတွေမှာ နေရာယူလာပေမဲ့ မူးယစ်ဆေးဝါးလုပ်ငန်းကလည်း ဒေသတွင်း ရာဇဝတ်စီးပွားရေးရဲ့ အလွန်ကြီးမားတဲ့ အစိတ်အပိုင်းတစ်ခုအဖြစ် ဆက်လက်ရှိနေပါတယ်။
အဓိကမေးခွန်းကတော့ မူးယစ်ဆေးဝါးဖမ်းဆီးမှုတွေ တိုးမြှင့်လုပ်ဆောင်ရုံနဲ့ ဒီလုပ်ငန်းကို ထိန်းချုပ်နိုင်ပါ့မလားဆိုတာပါ။
အုပ်ချုပ်ရေးအားနည်းချက်တွေ၊ အကျင့်ပျက်ခြစားမှုတွေ၊ လက်နက်ကိုင်ပဋိပက္ခတွေနဲ့ နိုင်ငံဖြတ်ကျော်ရာဇဝတ်ကွန်ရက်တွေ ဆက်လက်တည်ရှိနေသရွေ့ မူးယစ်ဆေးဝါးလုပ်ငန်းကို ရေရှည်ထိန်းချုပ်ဖို့ဟာ အလွန်ခက်ခဲနေဦးမှာ ဖြစ်ပါတယ်။
#ဆောင်းပါး
#မူးယစ်ဗဟို
#ရှမ်းပြည်နယ်
#မူးယစ်ဈေးကွက်
#နိုင်ငံတကာ

